TWÓRCZY – SŁOWOTWÓRCZY

      Jako uczennica bardzo lubiłam lekcje poświęcone gramatyce języka polskiego. Wszystko wydawało mi się tutaj takie logiczne. A słowotwórstwo? Pestka! Przecież to takie proste – jeden wyraz powstaje od innego wyrazu. Oba te wyrazy czymś się od siebie różnią, ale i w czymś są podobne. To, co ich łączy, to podstawa słowotwórcza – wspólna część, a to, co dzieli, to formant, bo przecież żeby stworzyć nowy wyrazy, trzeba dodać coś innego, coś nowego. Logiczne, prawda? Pewnie, że tak.

            Potem wróciłam do szkoły jako nauczycielka i okazuje się, że nie wszystko i nie dla wszystkich jest takie jasne i przejrzyste, jak mi się wydawało. Dzieci mają trudność z rozumieniem pojęć „wyraz podstawowy” i „wyraz pochodny”, formant to dla nich czysta abstrakcja. Często mają problem ze wskazaniem granicy między podstawą a formantem.

W zeszłym roku, gdy podczas lekcji analizowaliśmy kolejny z rzędu wyraz pod kątem jego budowy słowotwórczej, jeden z uczniów nie wytrzymał:

 – Proszę pani, po co drążyć temat? Wyraz to wyraz, co mnie obchodzi, od czego powstał i z czego się składa! – rzucił.

– Nudne to – zawtórował kolega.

Rzeczywiście, może i przesadzałam z ilością przykładów, z ilością ćwiczeń… Wydawało mi się, ze im więcej, tym lepiej utrwalą wiedzę.

W tym roku spróbuję inaczej.  Na czerwonych kartonikach zapisane są różne przykłady formantów. Na białych – podstawy słowotwórcze.

 

Zadania:

  1. Uczniowie budują 10 dowolnych wyrazów. Grupują je według rodzajów formantów (z przedrostkiem, przyrostkiem, wrostkiem).  Następnie przepisują do zeszytu i od każdego podają wyraz podstawowy.
  2. Tworzą wyraz z formantem zerowym. Podają wyraz podstawowy, od którego został utworzony.

3. Wybierają 4 dowolne formanty i zapisują w zeszycie jak najwięcej wyrazów pochodnych zawierających taki formant.

4. Uczniowie budują jak najwięcej wyrazów pochodnych. Następnie proszę, aby wskazali spośród zbudowanych wyrazów te, które:

-są nazwami czynności

– są nazwami wykonawców czynności

– są nazwami narzędzi i urządzeń

– są nazwami cech

– są nazwami nosicieli cech

– są nazwami miejsc

– są nazwami mieszkańców

– są nazwami żeńskimi

– są nazwami zdrobniałymi

– są nazwami zgrubiałymi itd.

W ten sposób chcę zwrócić uwagę uczniów na to, że poszczególne formanty nadają wyrazom określone znaczenie i pełnią określone funkcje.

  1. Mogę poprosić, aby od wszystkich wyrazów utworzyć wyrazy podstawowe i zwrócić uwagę dzieci na wymianę głosek w niektórych tematach.

Nie wiem, czy taka forma pracy spodoba się uczniom i  czy przyniesie większe efekty. Już niedługo się przekonam.

About the author

Monika.Iwanowska

View all posts

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *